Het Spotlight-effect

Het Spotlight-effect verwijst naar de neiging om te overschatten hoeveel anderen onze acties, verschijning of fouten opmerken en beoordelen. Je wordt er heel zelfbewust van en het kan soms leiden tot sociale angst. Het begrijpen van het Spotlight-effect kan helpen om de angstgevoelens te verminderen en sociale situaties prettiger te maken.

Het Spotlight-effect kan op allerlei manieren de kop opsteken. Een paar voorbeelden:

• Je uiterlijk: Denken dat iedereen een puistje opmerkt, terwijl dat vaak niet zo is.
• Je intelligentie: Een typefoutje voelt alsof het door iedereen wordt opgemerkt.
• Je werkprestaties: Angst dat elk detail van je functioneren wordt beoordeeld.
• Een sociale situatie: Het gevoel dat alle ogen op je gericht zijn bij een feestje.

Herkenbaar? Bij dames met endometriose heerst vaak het gevoel dat iedereen die endometriose-buik opmerkt bijvoorbeeld.

Wat is, volgens onderzoek, de oorzaak van het Spotlight-effect?
Geloof het of niet, maar het Spotlight-effect is geworteld in egocentrisme, het onbewuste geloof dat we het middelpunt van de aandacht zijn. Deze manier van denken ontwikkelt zich vaak in de kindertijd, waar we aannemen dat we de focus van ieders aandacht zijn. Naarmate we ouder worden, kan deze neiging blijven bestaan, waardoor we overschatten hoeveel anderen ons opmerken. Ik vond dit best confronterend om te lezen. Totdat ik me realiseerde dat het geworteld is in egocentrisme, hetgeen niet betekent dat ik egocentrisch ben. Het heeft een sterke relatie met de omgeving waarin ik ben opgegroeid.

Het Spotlight-effect wordt versterkt wanneer we neiging hebben om onszelf met anderen te vergelijken. We projecteren vaak datzelfde niveau van kritiek op hen, waarbij we aannemen dat zij evenveel aandacht besteden aan onze fouten als wij aan die van hen. Dit kan het contact met anderen ongemakkelijk en uitdagend maken, omdat de angst voor beoordeling belangrijker wordt dan oprechte betrokkenheid bij en met de ander.

Het zal je niet verbazen dat verschillende sociale media geen positieve invloed hebben op het verminderen van het Spotlight-effect. Veel mensen hebben het gevoel dat ze op sociale media een ideaal plaatje van zichzelf moeten etaleren. Dat zien ze ook bij anderen. Alleen foto’s en berichten over ultieme prestaties en prachtige vakantie worden, met zorgvuldig uitgekozen foto’s, gedeeld op de bekende socials. Hierdoor worden we ons hyperbewust maken van onze tekortkomingen en van het idee dat anderen ons net zo beoordelen als wij dat zelf doen.

Wat kun je doen tegen het Spotlight-effect in je leven?
Het allerbelangrijkste is het herkennen en begrijpen van dit effect. Vaak helpt dat al om de impact flink te verminderen. Wat er gebeurt is dat je nu een keuze kunt maken in je gedrag. Want je krijgt de optie om mee te blijven gaan in het gedachtepatroon en de angst van het Spotlight-effect of neemt er een beetje afstand van en zet kleine stappen in de dingen die je wil doen. Dus met je endometriosebuik ga je toch een wandeling maken bijvoorbeeld.

Je kent vast de foto’s van BN’ers zonder make-up? Zij leven in de ‘echte’ Spotlight wereld en kiezen ervoor om zichzelf naakt te laten zien. Persoonlijk vind ik het filmpje van Tom Hanks, Al Pacino en andere grote Hollywoodsterren op Youtube erg helpend. Het heet ‘This too shall pass’. Tom Hanks geeft hierin aan dat hij graag eerder in zijn leven dat zinnetje had willen leren kennen: Alles gaat voorbij of het nou angst, boosheid of blijdschap is. Alle emoties en gedachten komen voorbij en verdwijnen weer. Tom Hanks geeft blijk van zelfcompassie in het filmpje en zelfcompassie, dat kun je oefenen door meditatie bijvoorbeeld.

Heeft het Spotlight-effect je in haar greep? Wil je er verder over praten? Neem dan contact met mij op.